Home / Ngữ văn 12 / Người lái đò sông đà – Soạn văn lớp 12

Người lái đò sông đà – Soạn văn lớp 12

Website: Soạn văn lớp 12 sẽ giúp bạn soạn bài người lái đò sông đà ngữ văn 12. soạn ngữ văn lớp 12,soạn bài,bai soan ngu van 12,soan ngu van 12,soan van lop 12,hoc tot ngu van 12,soan van 12,soạn văn,soan van lop 12,soan ngu van lop 12,nhung bai van hay lop 12,học tốt ngữ văn 12 luyện thi học sinh giỏi, thi tốt nghiệp

Các bài soạn văn lớp 12 trong tập 1: Click here

NGƯỜI LÁI ĐÒ SÔNG ĐÀ

I. VÀI NÉT VỀ TÁC GIẢ VÀ TÁC PHẨM

1. Tác giả: Nguyễn Tuân (1910 – 1988), xuất thân trong một gia đình nhà nho, quê ở xã Nhân Mục, thôn Thượng Đình, huyện Từ Liêm, nay là quận Thanh Xuân, Hà Nội. ông cầm bút từ những năm 30. Sự nghiệp sáng tác của ông trước và sau Cách mạng đều rất phong phú, độc đáo và tài hoa. Nguyễn Tuân được mệnh danh là “Nlià văn suốt đời đi tìm cái đẹp”. Là người tài hoa, uyên bác nên Nguyễn Tuân nghiêng về khám phá và thể hiện cuộc sống ở phương diện thẩm mĩ, tiếp cận con người ở phương diện tài hoa. Trước Cách mạng, ông quan niệm cái đẹp chỉ có trong quá khứ Vang bóng một thời, tài hoa chỉ có ở những con người xuất chúng. Sau Cách mạng ông tìm thấy cái đẹp ở cả quá khứ, hiện tại, tương lai, tài hoa có ở nhân dân đại chúng. Nguyễn Tuân xứng đáng được coi là một nghệ sĩ lớn.

2. Tác phẩm

a. Xuất xứ và hoàn cảnh sảng tác: Người lái đò sông Đà rút từ tập tùy bút Sông Đà, xuất bản năm 1960. Đây là kết quả nhiều dịp Nguyễn Tuân đến với Tây Bắc trong thời kì kháng chiến chống Pháp, đặc biệt là kết quả của chuyến đi thực tế Tây Bắc năm 1958 của ông. Người lái đò sông Đà là một trong những áng văn tiêu biểu nhất của tập Sông Đà.

b.  Cảm hứng sảng tảc Nguyễn Tuân là người thích khám phá vẻ đẹp của con người và cảnh vật ở mọi miền đất nước. Chính thực tiễn xây dựng cuộc sống mới ở vùng cao những năm hòa bình đã tạo niềm háo hức cho Nguyễn Tụân tìm đến với vẻ đẹp của Tây Bắc. Phong cảnh Tây Bắc hùng vĩ, uy nghiêm, thơ mộng, con người Tấy Bắc có vẻ đẹp tâm hồn đáng quý. Nguyễn Tuân gọi đó là “thứ vàng đã được thử lửa”. Những vẻ đẹp đó là nguồn cảm hứng dồi dào để ông viết tùy bút Sông Đà mà tiêu biểu là Người lái đò sông Đà.

c. Thể loại: Người lái đò sông Đà là tùy bút thuộc thể kí, vừa mang tính ghi chép người thật, cảnh thật, vừa có tính tự do, phóng túng mang đậm cái tôi uyên bác, tài hoa của nhà văn.

II. HƯỚNG DẪN HỌC BÀI

1. Hình ảnh con sông Đà và tài năng miêu tả của Nguyễn Tuân.

   Con sông Đà không chỉ được quan sát như một nét vẽ sinh động của bức tranh thiên nhiên mà đặt trong mối quan hệ với con người nó trở thành một sinh thể có hồn, có tính cách.

a. Con sông Đà hiểm trở, hung bạo

   – Trước hết là ở dòng chảy ngang tàng, khác lạ:

Chúng thủy giai đông tẩu

Đà giang độc bắc lưu.

   Mọi con sông đều chảy về hướng đông, riêng con sông Đà chảy ngược về hướng bắc. Theo góc nhìn đó, con sông và tác giả có điểm gặp nhau ồ tính cách phóng túng, ngang tàng.

   – Sông Đà có vẽ ngoài hoang dã, hiểm trở “đá bờ sông dựng thành vách”, tạo nên những khúc sông hẹp, chỉ đúng ngọ mới thấy mặt trời. Hình ảnh “nước xô đá, đá xô sóng, sóng xô gió” điệp điệp trùng trùng gợi được thế cuồn cuộn của sóng gió gùn ghè.

   – Lòng sông bí ẩn chứa nhiều nguy hiểm đe dọa con người. Những “hút nước tựa như giếng sâu” sẵn sàng “lôi tuột” chiếc thuyền nào chẳng may đi vào đó và thuyền sẽ bị “trồng ngay cày chuối” rồi “vụt biến mất”, bị dìm và “đi ngầm dưới lòng sông” sau đấy mới thấy xác nó tan tành ở đoạn dưới sông. Kết hợp sự quan sát tỉ mỉ, tinh tường với cách dùng hàng loạt động từ Nguyễn Tuân đã diễn tả hình ảnh chiếc thuyền bị hút nước nuốt chửng một cách đáng sợ.

   – Thác sông Đà thực sự cuốn hút cảm xúc của Nguyễn Tuân, vẽ dữ dội của nó đập vào giác quan nghệ sĩ làm tuôn trào những hình ảnh, những câu văn miêu tả thật tài hoa, độc đáo.

    + Tiếng thác gào thét rùng rợn tựa như “tiếng rống của ngàn con trâu mộng” ở giữa rừng lửa cộng với tiếng “rừng lửa cùng gầm thét”. Oai linh của tiếng thác càng chứng tỏ sức mạnh hoang dã của núi rừng Tây Bắc.

     + Sông Đà còn hội tụ đủ các loại đá. Bằng nghệ thuật nhân hóa Nguyễn Tuân miêu tả một cách sinh động hình thế và tính cách của các hòn đá. Chúng chẳng khác mặt người nhưng chẳng có mặt nào hiền hậu, chỉ thấy mặt “ngỗ ngược”, “nhăn nhúm”, “méo mó”… Chúng còn biết mai phục, giấu mình chờ đợi, sẵn sàng “nhổm dậy, vồ lấy thuyền”.

   + Trí tưởng tượng của Nguyễn Tuân thật phong phú. Ông hình dung con sông Đà rất xảo quyệt, nghĩ rằng nó cũng biết bày binh bố trận để “làm mình làm mẩy” với con người. Nào là các “trùng vi thạch trận” với đủ các loại đá, mỗi hòn được giao nhiệm vụ khác nhau. Rất nhiều cửa sinh, cửa tử, luồng chết, luồng sống bố trí lệch nhau, thay đổi vị trí liên tục để đánh lừa nhừng người chèo đò ít kinh nghiệm.

   + Tính cách hung bạo của con sông Đà bộc lộ rõ nhất khi đặt nó đối diện với con người. Bình thường nó như quái vật nằm im mai phục, khi thấy con thuyền xuất hiện, nó vùng lên mạnh mẽ, đáng sợ. Sóng nước “như hùm beo tế mạnh”, “như thế quân liều mạng xô vào mà bẻ gãy cán chèo, đội thuyền lên”, có lúc giống như con ngựa bất kham, như đô vật hung hăng trước con thuyền nhỏ bé của con người.

   Bằng tài quan sát tỉ mỉ, trí tưởng tượng phong phú, ngôn ngữ miêu tả đầy tính tạo hình, biện pháp so sánh, nhân hóa độc đáo, Nguyễn Tuân đã cho ta hình dung con sông Đà vừa hùng vĩ, oai linh nhưng nó cũng là loài thủy quái khổng lồ hết sức hung bạo, là “thứ kề thù số một của con người”.

b. Con sông Đà thơ mộng, trữ tình được cảm nhận bằng giọng văn nhẹ nhàng, hình ảnh giàu chất thơ, giàu chất hội họa.

   – Từ trên cao nhìn xuống, dáng sông Đà mềm mại, thướt tha. Nguyễn Tuân đã chọn được hình ảnh so sánh độc đáo. Sông Đà “tuôn dài như một ảng tóc trữ tình”, mái tóc được cài bới muôn hoa của núi rừng Tây Bắc. Sông Đà quyến rũ. Nước sông Đà cũng có sắc màu, biến đổi theo mùa (mùa xuân dòng xanh ngọc bích, mùa thu nước sông lừ lừ chín đỏ) thật hấp dẫn.

   – Vẻ hùng vĩ của con sông tạo cảm hứng cho thần thoại hào hùng Sơn Tinh, Thủy Tinh, nét thơ mộng của cảnh sắc tạo những câu thơ gợi cảm:

Dãi sông Đà bọt nước lênh bênh

Bao nhiêu cảnh bấy nhiêu tình.

(Tản Đà)

   – Nhiều hình ảnh thú vị, đậm chất hội họa. “chuồn chuồn bươm bướm hai bên bờ sông Đà”; hình ảnh “những chú hươu bình thản ngốn những búp cỏ gianh” bên bờ sông Đà thật hiếm khi gặp được ở ngoài đời.

   – Sông Đà còn rất gợi cảm. Nguyễn Tuân đã dùng những liên tưởng bất ngờ, thú vị: “Dòng sông lững lờ như nhớ thương những hòn đả xa xôi”; “Bờ sông hoang dại như một bờ tiền sử”, “hồn nhiên như một nỗi niềm cổ tích”. Với Nguyễn Tuân, sông Đà như một cố nhân, xa lâu thì nhớ, gặp lại rất mừng vui. Đi trên sông Đà những quãng sông không có thác cảm giác được quay về thời xa xưa, con người sống hòa vào thiên nhiên thật ung dung, thanh thản.

   Tóm lại: Kiến thức uyên bác kết hợp với bút pháp miêu tả linh hoạt, trí tưởng tượng phong phú, hàng loạt biện pháp tu từ được sử dụng, miêu tả tỉ mỉ, chính xác, sinh động con sông ở nhiều góc độ, Nguyễn Tuân đã làm nổi bật vẻ đẹp độc đáo, mới lạ của sông Đà. Thiên nhiên đối với Nguyễn Tuân không chỉ đế nhìn ngắm mà còn để bày tỏ tình cảm thích thú, yêu mến nó. Sông Đà hung bạo hay trừ tình, đối với Nguyễn Tuân nó cũng là một tác phẩm nghệ thuật vô giá trị mà thiên nhiên đã ban tặng cho con người.

Các bài trước:

Các bài sau:

2. Hình tượng người lái đò sông Đà và thái độ tôn vinh của nhà văn đối với nhân vật.

   Nguyễn Tuân nhìn thiên nhiên và con người không hề đối lập với nhau. Con người hòa vào thiên nhiên, cải tạo và chinh phục nó không chỉ vì cuộc sống mà còn vì dam mê. Vì vậy mà thiên nhiên đã góp phần tôn thêm vẻ đẹp của người lao động.

   – Tuy chỉ là nhân vật tùy bút nhưng chân dung của ông cũng được phác họa tương đối rõ nét. Dấu ấn nghề nghiệp để lại trên đôi tay “lêu nghêu”, chân “khuỳnh khuỳnh” như đang kẹp cái cuống lái tưởng tượng, giọng “ào ào như nước trước mặt ghềnh”. Ông đã gần bảy mươi nhưng “nhỡn giới vòi vọi”, thân hình “cao to, gọn quánh”, “cái đầu quắc thước”. Ngoại hình thể hiện sự chắc khỏe và toát lên bản lĩnh cứng cỏi, đó là những tố chất được tạo bởi nét đặc thù của môi trường lao động trên sông nước, nhất là đối thủ hàng ngày của ông lại là con sông Đà lắm thác, nhiều ghềnh.

   – Viết về ông lái đò, Nguyễn Tuân tập trung khám phá “chất vàng mười của tâm hồn Tây Bắc”, “thứ vàng mười đã được thử lửa” qua những trận chiến ác liệt hàng ngày giữa con người với thiên nhiên. Đế làm nối bật trí dũng tuyệt vời và vẻ đẹp tài hoa của người lái đò, một người lao động bình thường, với một nghề ít ai quan tâm – nghề chèo đò, Nguyễn Tuân đã đặt nhân vật trong cuộc “thủy chiến” với quái vật sông Đà.

     + Tương quan giữa thiên nhiên và con người hết sức chênh lệch (Sóng nước sông Đà vừa mạnh mẽ vừa dữ: “Mặt nước hò la vang dậy”, “Sóng nước như thể quân liều mạng”, “Dòng thác hùm beo đang hồng hộc tế mạnh”…] nó lại còn rất xảo quyệt, biết bày binh bố trận. Trong khi con người chỉ có một chiếc thuyền mỏng manh, nhỏ bé trước sức mạnh của nó được ví tựa như sức mạnh đô vật; con người cưỡi lên thác giống như cưỡi hể,…).

     + Hình ảnh ông lái đò chỉ huy chiếc thuyền vượt thác được miêu tả như một vị tướng, bình tĩnh, rõ ràng, dứt khoát. Ông dũng cảm nén chịu cái đau thể xác do cuộc vật lộn với sóng thác gây nên (ông đò cố nén vết thương, mặt méo bệch đi…), phá các “trùng ui thạch trận” trên sông Đà bằng những động tác táo bạo, linh hoạt và hết sức chuẩn xác (Nguyễn Tuân đã dùng hàng loạt động từ miêu tả hành động của nhân vật: Phóng nhanh, lải miết, tránh mà rảo bơi, dè sấn mà chặt, phóng thẳng, vút,…).

      + Hình ảnh ông lái đò trong cuộc vượt thác vừa có tư thế của một anh hùng, vừa có phong cách của một nghệ sĩ tài hoa, tài tử. Với Nguyễn Tuân, chở đò, nhất là chèo đò dọc trên sông Đà như ông lái đò Lai Châu này là cả một nghệ thuật cao cường. Người lái đò đối đầu với thác ghềnh cuồng bạo bằng một thái độ bình tĩnh ung dung pha chút nghệ sĩ. Với kinh nghiệm của mười năm chèo đò trên sông Đà, ông lái đò đà “nhớ tỉ mỉ như đóng đinh vào lòng tất cả những luồng nước của tất cả những con thác hiểm trở”. Ong đã tường tận “tính nết” của dòng sông, “nắm chắc binh pháp của thần sông thần đá”, “thuộc quy luật phục kích của lủ đá nơi ải nước hiểm trở” và đặc biệt ông biết rõ từng vòng vây mà sông Đà đã tốn công bày đặt vì vậy mà ông chủ động xử lí khôn ngoan, khéo léo. Cuộc vượt thác hết sức gian nan nhưng sau khi vượt thác họ lại trở về cuộc sông đời thường ung dung, bình thản “đốt lửa trong hang đá, nướng ống cơm lam, bàn tán về cá anh vũ”, “chả thấy ai bàn thêm một lời nào về cuộc chiến thắng vừa qua..”.

   * Nghệ thuật miêu tả nhân vật người lái đò in đậm phong cách Nguyễn Tuân. Sự điêu luyện trong nghề thề hiện trong cách ứng xử của ông lái đò thu hút chú ý của nhà văn. Đó là yếu tố giúp Nguyễn Tuân tô đậm nét tài hoa, nghệ sĩ ở nhân vật. Tình huống vượt thác rất hấp dẫn với tác giả. Ông đă chọn được hoàn cảnh để tôn vinh nhân vật và để phô diễn tài năng viết văn, viết tùy bút độc đáo của mình. Kiến thức uyên thâm, vốn ngôn ngữ phong phú (nhất là hệ thống ngôn ngữ quân sự thích hợp với hoàn cảnh, tình thế), cũng đã giúp Nguyễn Tuân miêu tả thành công chân dung nghệ thuật mình yêu thích.

   * Ông lái đò là một hình tượng đẹp về người lao động mới, không chỉ cần cù, dũng cảm mà còn rất tài hoa. Đam mê nghề nghiệp, xem chèo đò cũng là nghệ thuật, ông lái đò đã biết làm đẹp cho nghề nghiệp của mình.

3. Trong bài Người lái đò sông Đà, Nguyễn Tuân đã sáng tạo dược những câu văn đầy hình ảnh và nhịp diệu với những so sánh, liên tưởng rất táo bạo bất ngờ. Một vài ví dụ minh họa (Các em tập phân tích hiệu quả nghệ thuật của những câu văn này)

   – Tiếng nước thác nghe như là oán trách gì, rồi lại như là van xin, rồi lại như là khiêu khích, giọng gần mà chế nhạo. Thế rồi nó rống lên như tiếng một ngàn con trâu mộng đang lồng lộn giữa rừng vầu, rừng tre nứa nổ lửa, đang phá tuông rừng lửa, rừng lửa cùng gầm thét với đàn trâu da chảy bùng bùng.

   – Sóng nước như thế quản liều mạng vào sát nách mà đả trái, mà thúc gối vào bụng và hông thuyền.

   – Con sồng Đà tuôn dài như một áng tóc trữ tình, đầu tóc chân tóc ẩn hiện trong mây trời Tây Bắc bung nở hoa ban hoa gạo thảng hai và cuồn cuộn mù khói núi Mèo đốt nựơng xuân.

   – Bờ sông hoang dại như một bờ tiền sử. Bờ sông hồn nhiên như một nỗi niềm cổ tích tuổi xưa.

4. Đọc tác phẩm ta dược cung cấp những tri thức thuộc nhiều ngành nghệ thuật và khoa học khác nhau:

   – Tri thức về địa lí: Sông Đà “nhập quốc tịch” Việt Nam ở đâu, chiều dài bao nhiêu, có những thác nào,…

   – Tri thức về lịch sử: Sông Đà thời thực dân Pháp thống trị, thời kháng chiến chống Pháp đã chứng kiến những sự kiện gì,…

   – Tri thức về quân sự và võ thuật thể hiện qua đoạn tả thạch trận và cuộc vượt thác.

   – Tri thức về văn học: tục ngữ ca dao, truyền thuyết, thơ Đường, thơ Tản Đà…

   – Tri thức về điện ảnh: đoạn tả hút nước sông        Đà.

   – Tri thức về âm nhạc: tả âm thanh của thác.

   – Tri thức hội họa: tả thiên nhiên ven sông Đà.

III. HƯỚNG DẪN LUYỆN TẬP

Nhân vật Huấn Cao trong truyện ngắn Chữ người tử tù và nhân vật ông lái đò trong tùy bút Người lái đò sông Đà   có những điểm gì giống và khác nhau? Điều đó gợi cho anh (chị) suy nghĩ như thế nào về phong cách nghệ thuật của Nguyễn Tuân sau Cách mạng?

Gợi ý:

   – Điểm giống nhau giữa hai nhân vật: họ đều được Nguyễn Tuân xây dựng như những nhân vật tài hoa nghệ sĩ. Huấn Cao là nghệ sĩ có tài hoa về thư pháp. Ông lái đò lại được xem là nghệ sĩ trong nghệ thuật leo ghềnh vượt thác.

   – Điểm khác nhau giữa hai nhân vật: Huấn Cao là người của quá khứ “vang bóng một thời” còn ông lái đò là người của hiện tại, của hôm nay. Tài hoa của Huấn Cao mang vẻ đặc biệt siêu phàm còn ông lái đò là con người bình thường của cuộc sống lao động, đam mê nghề nghiệp mà thành tài hoa. Huấn Cao đối lập sâu sắc với xã hội, còn ông lái đò là người đang góp phần xây dựng quê hương, làm đẹp cho cuộc sống,…

   – Phong cách nghệ thuật của Nguyễn Tuân trước và sau Cách mạng vẫn thông nhất nhưng nếu trước Cách mạng, Nguyễn Tuân quan niệm tài hoa nghệ sĩ chỉ có ở những người kiệt xuất thuộc quá khứ “vang bóng một thời” thì sau Cách mạng, ông quan niệm tài hoa nghệ sĩ có ở nhân dân, thế hiện trong lao động và chiến đấu

Mục lục soạn văn lớp 12 – Học tốt ngữ văn 12

About Học tốt ngữ văn

Check Also

Đại cáo bình ngô – Soạn văn lớp 10

Website: Soạn văn lớp 10, chúng tôi sẽ giúp bạn soạn bài Bình ngô đại cáo của nguyễn …