Home / Ngữ văn 11 / Dạy học văn của Hải Thượng Lãn Ông – Soạn văn lớp 11

Dạy học văn của Hải Thượng Lãn Ông – Soạn văn lớp 11

Chào mừng bạn đến với website: Giải Bài Tập SGK, chúng tôi sẽ giúp bạn soạn bài ngữ văn 11 từ cơ bản đến nâng cao, giải các câu hỏi trong sách giáo khoa một cách ngắn gọn súc tích dễ hiệu. Soan van 11,soạn văn,soan van lop 11,soan van 11,soan ngu van lop 11,nhung bai van hay lop 11,học tốt ngữ văn 11, luyện thi học sinh giỏi, thi tốt nghiệp

     Các bài soạn văn lớp trong tập 1: Click here 

Link: https://tintucqb.com/soan-bai-ngu-van-lop-11-tap-1-hoc-tot-ngu-van-lop-11/

THAM KHẢO

DẠY HỌC VĂN CỦA HẢI THƯỢNG LÃN ÔNG

TRONG CHƯONG TRÌNH NGỮ VĂN 11

(Bài của TS. Phạm Minh Diệu)

I. ĐẶT VẤN ĐỀ

     – Một trong những nội dung dạy học mới trong CT (chương trình) và SGK (sách giáo khoa) Ngữ văn 11 hiện nay là bài học trích trong tác phẩm của Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác. Lâu nay, Hải Thượng Lãn Ông được nhiều người biết đến trên lĩnh vực y thuật. Tác phẩm Y tông tâm lĩnh của ông gồm 66 quyển, họp thành 28 tập, viết về mọi mặt của ngành y dược. Đặc biệt trong đó có tập Thượng kinh kí sự kể chuyện ông lên kinh đô chữa bệnh cho Chúa Trịnh Sâm, thế tử Trịnh Cán và giao du với các quan chức, nhà Nho, nhà thơ ở kinh đô Thăng Long. Tập kí sự có giá trị lớn về sử học và văn học. Mặc dù vậy, tác phẩm Thượng kinh kí sự còn ít được biết đến trong nhà trường phổ thông.

     – CT và SGK Ngữ văn 11 lần này đưa tác phẩm vào dạy học (thay cho bài “Kiêu binh nổi loạn” trích trong Hoàng Lê nhất thống chí của Ngô gia văn phái) thể hiện một cách nhìn mới của tập thể tác giả.

     – Việc thay đổi này tuy không phải là mới mẻ hoàn toàn, nhưng cũng khiến GV (giáo viên) và HS (học sinh) gặp phải những khó khăn nhất định. Bài viết này xin được trao đổi về những kiến thức cơ bản và phương pháp dạy học bài “Vào phủ chúa Trịnh” (Trích Thượng kinh kí sự của Lê Hữu Trác).

II. NỘI DUNG

1. Những kiến thức cần cung cấp cho HS về Hải Thượng Lãn Ông và tập

Thượng kinh kí sự

     – Theo mục Tiểu dẫn và những câu hỏi, bài tập trong SGK Ngữ văn 11 (CT cơ bản), cũng như theo các tư liệu tham khảo cần thiết về tác giả, tác phẩm, chúng tôi thấy cần định lượng rõ những kiến thức cơ bản về Hải Thượng Lãn Ông và tập

Thượng kinh kí sự như sau:

a. Lê Hữu Trác, hiệu là Hải Thượng Lãn Ông, sinh năm 1724, mất năm 1791 (có sách viết 1721- 1790); quê ở làng Liêu Xá (còn đọc là Lưu Xá), huyện Đường Hào, phủ Thượng Hồng, tỉnh Hải Dương (nay thuộc huyện Yên Mĩ, tỉnh Hải Hưng). Nhưng, từ sau khi cáo lính trở về (khoảng hơn 21 tuổi) ông sống và làm nghề thuốc chủ yếu ở quê ngoại, huyện Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh.

     – Giải thích thêm: “Hải Thượng” là do ghép hai chữ Hải Hưng (tên tỉnh) và Thượng Hồng (tên phủ) quê hương ông; “Lãn Ông” nghĩa là “ông già lười”, cách đặt tên nliư vậy có nguồn gốc từ thuyết vô vi của Lão Tử. 0 đây, Lê Hữu Trác chỉ “lười” việc làm quan, còn việc đọc sách và làm thuốc thì ông “đêm ngày miệt mài, tiếc từng giây phút” (Lời Hải Thượng, theo Đỗ Tất Lợi, Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam, NXB. Y học, 1999, ư. 1063).

b. Di sản lớn mà Hải Thượng Lãn Ông để lại là bộ sách Hải Thượng Y tông tâm lĩnh. Đây trước hết là tác phẩm có giá trị về ngành y học; song qua tác phẩm này, nhất là qua tập Thượng kinh kí sự, ta còn thấy Hải Thượng Lãn Ông là một nhà văn, nhà thơ xuất sắc (Lưu ý không nói: “nlià văn lớn”).

c. Tập Thượng kinh kí sự có những đóng góp lớn về nội dung và hình thức:

     – Về nội dung, tác phẩm ghi chép lại những sự việc có thật, được chứng kiến trong phủ chúa. Đọc tác phẩm, ta may mắn thấy lại được cảnh sắc và cuộc sống sinh hoạt trong phủ chúa Trịnh cách đây hơn 300 năm. Tác phẩm vì vậy còn có giá trị về mặt lịch sử.

     – Bên cạnh đó, ta còn thấy được tấm lòng của một thầy thuốc luôn nêu cao y đức, không màng danh lợi, xa lánh bon chen để giữ cho cốt cách, tâm hồn và nghề nghiệp được trong sạch.

     – Về mặt hình thức, trước hết ta thấy cách kể chuyện của tác giả rất lôi cuốn, hấp dẫn, đó là nhờ những tư liệu thực tế rất dồi dào, được quan sát và tái hiện một cách độc đáo, ấn tượng.

     – Tác phẩm còn có đóng góp quan trọng về mặt thể loại – đó là thể văn kí sự: kể chuyện về người thật, việc thật. Trước đó, trong văn học trung đại Việt Nam chưa có tác phẩm nào viết theo lối kể chuyện người thực việc thực như vậy.

2. Nhũng nét chính về nội dung, nghệ thuật của đoạn trích

     – Đoạn trích kể lại việc Hải Thượng được triệu vào cung, khám chữa bệnh cho Thế tử Trịnh Cán. Đoạn trích có các nội dung chính sau đây:

a. Miêu tả quang cảnh trong phủ chúa; phản ánh cuộc sống xa hoa của nhà chúa cách đây 300 năm.

     – Quang cảnh trong phủ chúa được miêu tả hết sức cụ thể, sinh động. Từ những vật dụng đặt trước sân phủ chúa đến bữa cơm trong điếm Hậu Mã, từ các cung nhân đến thế tử Trịnh Cán…, tất cả đều được hiện lên rất tỉ mỉ qua sự miêu tả của nhà văn.

     – Cách bài trí, trang trí trong phủ Chúa: “đi qua năm sáu lần trướng gấm như vậy, đến một cái phòng rộng, ở giữa phòng có một cái sập thếp vàng…”; “đồ nghi trượng đều sơn son thếp vàng; trên sập mắc một cái võng điều…”.

     – Cách ăn uống, sinh hoạt: “…Mâm vàng, chén bạc, đồ ăn toàn của ngon vật lạ, tôi bấy giờ mới biết phong vị của các nhà đại gia”…

     – Nói chung, quang cảnh và cách sinh hoạt trong phủ chúa biểu thị một cuộc sống xa hoa, cầu kì, xa lạ với dàn chúng bén ngoài.

b. Thái độ kể chuyện và miêu tả của Hải Thượng thể hiện nhân cách cao đẹp của vị danh y luôn đứng về phía nhân dân.

     – Trước cảnh xa hoa nơi phủ chúa, Lê Hữu Trác đã thể hiện thái độ ngạc nhiên, pha chút trào lộng kín đáo và tế nhị; đồng thời công khai bộc lộ quan niệm xa lánh chốn bon chen danh lợi để gắn bó với núi rừng.

     – Trong việc khám bệnh kê đơn cho thế tử, Lê Hữu Trác đã căn đúng bệnh khiến cho các quan thái y khâm phục, nhưng ông quyết định chỉ kê đơn “hoà hoãn” vì sợ vướng vào vòng danh lợi, phải ở lại làm quan, không được về núi.

     – Thái độ kể chuyện của Hải Thượng Lãn Ông thể hiện sự “bất hợp tác” và phản ứng gián tiếp đối với nhà chúa; điều đó có cơ sở của thuyết vô vi (đạo Lão) và lẽ xuất sử (đạo Khổng).

     – Khép lại đoạn trích, ta đã thấy chân dung con người Hải Thượng Lãn Ông: một danh y lỗi lạc, một thi nhân, một ẩn sĩ thanh cao đã đặt mình ngoài vòng cương toả của hai chữ “công danh”.

c. Về nghệ thuật đoạn trích, cần giúp HS hiểu được những kiến thức chính sau đây

     – Kí là loại hình văn học phức tạp nhất trong văn xuôi tự sự thời trung đại. Nó thu gộp tất cả những yếu tố của tác phẩm văn xuôi, mang nhiều chức năng, trong đó có chức năng hành chính, chức năng lễ nghi, và chức năng thẩm mĩ. Kí bao giờ cũng tôn trọng hiện thực, bám sát hiện thực, ít có hư cấu, tưởng tượng…

     – Trong đoạn trích, tác giả đã ghi chép chân thực, tỉ mỉ và sinh động cuộc sống nơi phủ chúa. Đó là nhờ tài năng, sự tinh tế, nhạy cảm của tác giả trong quan sát, miêu tả và kể chuyện.

     – Ở đoạn trích, cái “tôi” cũng được bộc lộ mạnh mẽ, rõ ràng. Mọi sự kiện trong đoạn trích đều phụ thuộc vào cái “tôi” cá nhân của tác giả: “tôi thấy”, “tôi nghĩ”, “tôi cho rằng”, “tôi bảo”, “tôi nói”… Đây là điều mới mẻ và cũng khá hi hữu trong văn học trung đại, và nó cũng chỉ có cơ hội thể hiện trong thể kí.

3. Phương pháp dạy bài “Vào phủ chúa Trịnh”

     – Dựa vào những kiến thức cơ bản như trên, và cố nhiên, phải bám sát SGK, sách GV, chúng tôi thấy rằng, khi dạy học bài này, cần thiết kế các hoạt động chủ yếu cho HS như sau (Lược các phần đầu và cuối):

Hoạt động 1: Tìm hiểu tiểu sử Lê Hữu Trác và tác phẩm Thượng kinh kí sự

a. Câu hỏi và hài tập

Câu 1. Đọc mục Tiểu dẫn trong SGK, kết hợp với những hiểu biết của anh (chị) về Hải Thượng Lãn Ông, hãy tóm tắt tiểu sử Lê Hữu Trác.

Câu 2. Dựa vào mục Tiểu dãn, nêu khái quát đặc điểm về nội dung và nghệ thuật của tác phẩm Thượng kinh kí sự.

b. Tổ chức thực hiện

     – Với câu 1, có thể tổ chức cho HS thảo luận theo nhóm và cử đại diện trình bày trước lớp.

     – Với câu 2, có thể gọi 1-2 HS khá giỏi trình bày và cả lớp góp ý.

Hoạt động 2: Đọc hiểu văn bản “Vào phủ chúa Trịnh” (trích Thượng kinh kí sự)

a. Câu hỏi và hài tập

Câu 1. Đoạn trích miêu tả quang cảnh và cuộc sống sinh hoạt trong phủ chúa như thế nào? Trong vai Hải Thượng Lãn Ông, anh (chị) thử miêu tả lại quang cảnh và cuộc sống sinh hoạt trong phủ chúa Trịnh, thế kỉ XIII.

Câu 2. Thái độ miêu tả và kể chuyện của tác giả được thể hiện trong đoạn trích như thế nào? Thái độ đó biểu hiện điều gì trong tâm hồn, nhân cách của Hải Thượng Lãn Ông?

Câu hỏi tình huống: Vì sao Hải Thượng Lãn Ông lại không thích làm quan, xa lánh vòng danh lợi?

Gơi ý: Đây là quan niệm sống của các bậc Nho sĩ, Đạo sĩ thời phong kiến, họ chỉ ra giúp đời khi thời vận đang lên; trái lại khi thời vận xuống dốc, tức mọi giá trị xã hội bị đảo lộn, thì họ tìm đường ẩn dật, xa lánh công danh, bổng lộc, cốt giữ cho tâm hồn, nhân cách được trong sạch.

Câu 3. Nhận xét về nghệ thuật miêu tả, kể chuyện và sự bộc lộ cái “tôi” của tác giả trong đoạn trích.

b. Tổ chức thực hiện: Tuỳ theo thời gian tiết học và đặc điểm HS từng vùng, miền để chọn các hình thức tổ chức dạy học sau đây cho phù hợp:

     – HS làm việc cá nhân, chuẩn bị các ý chính vào vở nháp và trình bày trước lớp

     – Các nhóm thảo luận và cử đại diện trình bày trước lóp.

     – Tổ chức thi trả lời nhanh và đúng tại lóp.

III. KẾT LUẬN

     – Dạy văn của nhà y học lỗi lạc Hải Thượng Lãn Ông, với đoạn trích “Vào phủ chúa Trinh” trong Thượng kinh kí sự là một nội dung mới, hấp dẫn và cũng tương đối khó. Cái khó nhất là làm sao giúp HS cảm thụ được vẻ đẹp của tâm hồn một bậc danh y, với cách nghĩ, cách ứng xử có cơ sở đạo lí uyên thâm như Hải Thượng Lãn Ông – vẻ đẹp tâm hồn của một thời đại đã qua và có vẻ đã xa lạ với kinh tế thị trường ngày hôm nay.

     – Tuy nhiên, có thể dạy tốt bài học này nếu GV biết cách tổ chức cho HS lần lượt tìm hiểu các vấn đề một cách có cơ sở khoa học vững chắc, dựa trên quan điểm lịch sử cụ thể một cách vững vàng. HS sẽ được trở lại thời xa xưa, cảm được cái hấp dẫn trong sự uyên thâm và thanh khiết của trí tuệ và tâm hồn Hải Thượng Lãn Ông.

Cảm ơn các bạn đã ghé thăm website của tôi. Hy vọng với những kiến thức này sẽ giúp bạn hoàn thành việc soạn bài ngữ văn lớp 11 một cách dễ dàng.

About nguyenvannam038

Check Also

Đại cáo bình ngô – Soạn văn lớp 10

Website: Soạn văn lớp 10, chúng tôi sẽ giúp bạn soạn bài Bình ngô đại cáo của nguyễn …